ภาษาศาสตร์สารคดีกับการสืบสานภาษาและวัฒนธรรม ของกลุ่มชาติพันธ์ุในประเทศไทย: กรณีศึกษากลุ่มชาติพันธ์ุไทยโซ่ง/ไทดำ

บทคัดย่อ

ภาษาศาสตร์สารคดีเป็นสาขาย่อยหนึ่งของภาษาศาสตร์ เป็นแนวทางเชิง สหวิทยาการในการศึกษาภาษาและวัฒนธรรมที่ตระหนักถึงความร่วมมือกับชุมชนโดยเฉพาะชนกลุ่มน้อยและชุมชนภาษาที่อยู่ในภาวะใกล้สูญ (Himmelmann, 2006) แนวทางนี้เน้นการเก็บข้อมูลภาคสนามและพยายามที่จะเชื่อมโยงระหว่างภาษาศาสตร์เชิงพรรณนากับสาขาอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องกับภาษา เช่น สังคมวิทยา มานุษยวิทยา และวาทกรรมวิเคราะห์เชิงวิพากษ์ วิถีปฏิบัติของแนวทางนี้เรียกกว่า กิจกรรมสารคดี (documentary activity) ส่วนผลผลิตที่ได้ เรียกว่า การจัดการข้อมูลตัวบท (language documentation) บทความนี้เป็นบทความมาจากงานวิจัย มีวัตถุประสงค์เพื่อนำ เสนอแนวคิดภาษาศาสตร์สารคดี และให้ข้อเสนอแนะวิธีการศึกษาตามแนวทางวาทกรรมวิเคราะห์เชิงชาติพันธุ์วรรณนา ในการศึกษาภาษาและวัฒนธรรมที่ใช้ในการสร้างและดำรงอัตลักษณ์ชาติพันธุ์ โดยเลือกชาติพันธุ์ไทยโซ่ง/ไทดำเป็นกรณีศึกษา การเก็บรวบรวมข้อมูลเชิงชาติพันธุ์วรรณนาและข้อมูลทางภาษาได้มาจากการศึกษาภาคสนามในชุมชนชาติพันธุ์ไทยโซ่ง/ไทดำ 3 ชุมชนในจังหวัดนครปฐม ได้แก่ ชุมชนบ้านไผ่หูช้าง ชุมชนบ้านหัวถนนและชุมชนบ้านเกาะแรตพัฒนา ในช่วงระหว่างเดือนมกราคม – มิถุนายน 2554 ผลการศึกษาเบื้องต้นแสดงให้เห็นว่าคนไทยโซ่ง/ไทดำมีความพยายามที_จะสืบสานอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมของตน ไม่ว่าจะเป็นภาษาหรือเครื่องมือทางวัฒนธรรมภายใต้นโยบายการพัฒนาด้านการท่องเที่ยวและการธำรงรักษาภาษา อัตลักษณ์ชาติพันธุ์ไทยโซ่ง/ไทดำของคนรุ่นเก่าและคนรุ่นใหม่กำลังถูกท้าทาย บทความนี้ยังชี้ให้เห็นว่าภาษาและวัฒนธรรมของชาติพันธุ์ไทยโซ่ง/ไทดำในประเทศไทยกำลังปรับเปลี่ยน ปะปน และหลากหลายมากกว่าที่จะเป็นเอกภาพ ภาษาที่ใช้และวิถีชีวิตที่ดำเนินไป มีลักษณะของการแข่งขันและต่อรองเพื่อนำไปสู่การสร้างอัตลักษณ์ชาติพันธุ์ไทยโซ่ง/ไทดำในคนรุ่นใหม่ที่ต่างไปจากเดิม การศึกษาเชิงภาษาศาสตร์สารคดีด้วยวิธีการทางชาติพันธุ์วรรณนาน่าจะเป็นหนทางหนึ่งที่ช่วยให้เข้าใจสถานการณ์ทางภาษาและวัฒนธรรมของกลุ่มชาติพันธุ์ได้ดี